2.02 Operante conditionering

Niemand zal ontkennen dat menselijk gedrag door straffen of belonen (tijdelijk) kan worden beïnvloed. Afgezien van de vraag of operante conditionering werkelijk gedragsverandering tot gevolg heeft of slechts een tijdelijke respons, impliceert straffen of belonen een hiërarchische relatie tussen betrokkenen. Zo heeft een leraar het recht straf uit te delen, kan een werkgever een personeelslid ontslaan en kunnen de politie en het leger gebruik maken van het monopolie op geweld van de overheid. Natuurlijk hangt aan zo’n toedeling van macht een prijskaartje, je hoeft de rijksbegroting er maar op na te kijken. Groter is echter de prijs die het individu betaalt: operante conditionering gaat volledig voorbij aan de menselijke natuur. Het staat haaks op de individuele, erfelijke eigenschappen, seksuele selectie en de psychologische, modulaire mechanismen van het brein. De mens als ultrasociale soort richt zich op wederkerig altruïsme[1], de zogenoemde social exchange, de basis van samenwerking voor niet-verwanten. Deze aangeboren eigenschap zorgde ook voor een egalitaire instelling die door de sociale stratificatie aan het begin van het Holoceen in onbruik geraakte. Maar vooral nu steeds duidelijker wordt dat overheden niet in staat zijn de complexe problemen van de huidige samenleving op te lossen, eisen talloze groepen steeds meer betrokkenheid op bij het beheer van gezamenlijke belangen. Deze bottom-up betrokkenheid laat een snelle groei van allerlei vormen van samenwerking zien. Vooral het beheer en management van natuurlijke en publieke middelen[2] staan daarbij centraal. Maar ook wordt steeds duidelijker dat voorstanders van samenwerking en degenen die behoefte hebben aan sterk leiderschap worden gestuurd door individuele verschillen in besluitvorming van hun brein. Dit boek gaat dan ook vooral in op de onbewuste oorzaken van individuele keuzes en de sociale strategie van menselijk gedrag en de sociaal (economische) gevolgen daarvan. 



[1] Cosmides & Tooby, Evolutionary psychology: New perspectives on cognition and motivation, 2013

[2] National Research Council, The drama of the commons, 2002 & The public participation in environmental assessment and decision making, 2008 (gratis download via http://nap.edu)

 

 

Verder met: Sociale soorten