2.07 Altruisme is het nieuw egoisme

Als meest sociale zoogdier op aarde bepalen de miljoenen jaren oude psychologische mechanismen nog steeds ons hedendaags gedrag. Het sociale brein laat zien wat dit betekent voor ons individuele gedrag in sociale situaties en de gerelateerde (onbewuste) besluitvormingsprocessen, ons zelfbewustzijn en onze reputatie. Tegelijk doet het boek de vele misvattingen en vooroordelen uit de doeken over hoe we ons volgens operante conditionering moeten conformeren, i.c. hoe wij ons ‘moeten’ gedragen. Daarbij komt de nadruk te liggen op de functionele rol van ons brein zoals het is geëvolueerd, inclusief de illusie van de vrije wil. Ook de rol en de invloed van ouders bij het opvoeden van hun kinderen worden behandeld.

 

Onderzoek naar de functies van het brein in relatie tot de psychologische mechanismen van de mens is vanaf het einde van de vorige eeuw in een mondiale stroomversnelling gekomen. Dankzij deze onderzoeken kan dit boek, gericht op een breed publiek, niet alleen een verklaring geven voor de relatie van het individu in een sociale context. Het sociale brein laat ook zien hoe en waarom de menselijke natuur ultrasociaal is geëvolueerd en wat dit voor ons gedrag betekent. Mensen zijn bijvoorbeeld van nature empathisch en altruïstisch ingesteld, eigenschappen die zijn gericht op samenwerking. Bij samenwerking is het begripvertrouwen essentieel om mensen bij elkaar te brengen en te houden. Gebaseerd op operante conditionering, wordt ons voorgehouden dat juist wantrouwen het ideale uitgangspunt is. In onze moderne, volatiele maatschappij vol incidentele en vluchtige contacten, is het van groot belang te weten waarop we moeten letten als het om vertrouwen gaat. Maar onderzoek laat zien hoe weinig invloed we op onze aandachtsgebieden kunnen uitoefenen[1]. Evenmin heeft ons bewustzijn veel invloed op het maken van plannen en keuzes voor onze partners, vrienden en relaties[2]. Bij het maken van keuzes, spelen essentiele, individuele verschillen van het vrouwen- en mannenbrein[3], cultuur, en ingroup voorkeur en outgroup afkeer eveneens een belangrijke rol.


 

[1] Cosmides & Tooby, Evolutionary psychology: New perspectives on cognition and motivation, 2013

[2] Baumeister & Bargh, Conscious and unconscious: Toward an integrative understanding of human mental life and action, 2014; Oakley & Halligan, Chasing the rainbow: The non-conscious nature of being, 2017

[3] Baron-Cohen, The essential difference: Men, women and the extreme male brain, 2003

 

Verder lezen: Individuele verschillen