2.10 Ongelukkig misverstand

De overtuigingen van onder andere Thomas van Aquino, John Locke en Sigmund Freud zorgden tot het midden van de vorige eeuw helaas voor een ongelukkig misterstand. Vooral Locke beweert dat de mens wordt geboren met een brein als een ‘onbeschreven blad’, de zogenoemde tabula rasa doctrine. De mens zou over vrijwel geen enkele aangeboren eigenschap beschikken: gedrag is uitsluitend het gevolg van ervaringen na de geboorte[1]. Dit ‘blanco brein’ dogma verovert een stevige positie in het denken over menselijk gedrag. Centraal daarbij staat de overtuiging dat, om zich te kunnen handhaven, de mens, evenals de natuur, wel extreem egoistisch en competitief moet zijn. Helaas ontsnapt een serie krantenartikelen en een boek van prins Kropotkin, geschreven in navolging van etholoog Karl Kessler (1815-1881), aan de aandacht van veel sociologen en psychologen[2]. Kropotkin laat zien dat altruïstische gedrag van de mens en talloze soorten de norm is. Desondanks blijft de mening overeind dat de natuur primair bestaat uit strijd, conflict en geweld, ofwel Red in tooth, and claw zoals Tennyson schrijft (1850). Daarmee wint de overtuiging terrein dat de mens continu moet vechten voor zijn bestaan. Het is een perspectief dat ogenschijnlijk wordt bevestigd door Bernard Mandeville in zijn Fable of the bees (1714) en later door Charles Darwins wat ongelukkig gekozen uitspraak Survival of the fittests (1859). Ook Richard Dawkins deed onbedoeld een duit in het zakje met zijn boek Onze zelfzuchtige genen (1976). Het menselijke egoïsme wordt ook literair extreem uitgemeten (1500 pagina’s!) en verheerlijkt in de utopische/dystopische roman Atlas Shrugged (1957), vertaald als De kracht van Atlantis(2012). Na een eclatant succes in de USA (het best verkochte boek na de bijbel), lijkt ook nu Nederland aan de beurt. Zo blijft, als het even tegenzit, een ongelukkig misverstand ons na ruim 150 jaar nog steeds achtervolgen. Dit boek beoogt de lezer dichter naar het licht aan het einde van de tunnel te brengen.



[1] Dit is ook de visie van Skinners’ theorie over operante conditionering 

[2] Kropotkin, Mutual aid: A factor of evolution, 1902

 

 

Verder met: Supersociaal brein